Chicks on a Mission

Ronde tafelgesprek: vrouwen en veiligheid in de nacht

In aanloop naar Chicks on a Mission publiceert Stichting N8BM A’DAM artikelen die zijn geschreven aan de hand van het vooronderzoek dat is gedaan om het project richting te geven. De interviews zijn afgenomen door de traineegroep van Gemeente Amsterdam. Dit keer staat vrouwen en veiligheid in het nachtleven centraal. De geïnterviewden analyseren in hoeverre seksisme een probleem is in het Amsterdamse nachtleven en dragen oplossingen aan voor de aanpak. 

Het maatschappelijk debat rondom seksisme klinkt luider dan ooit. Waarom lijkt er juist nu zoveel gesproken te worden over onderwerpen als grensoverschrijdend gedrag, ondervertegenwoordiging van vrouwen en het glazenplafond? “Jonge feministen laten steeds meer van zich horen,” verklaart Linda Duits deze ontwikkeling, “op websites als Vileine en stellingdames.nl is seksueel geweld een hoofdthema, het is een probleem van deze tijd. Het gaat om jonge vrouwen en [seksueel geweld] is wat zij meemaken en tegenaan lopen.”

Duits is sociaal wetenschapper en auteur van het onlangs verschenen boek Dolle Mythes waarin ze het moderne feminisme een duwtje in de rug geeft. “Er is daar veel meer aandacht voor dan vijftien jaar geleden. Toen was het meer de tendens; het hoort erbij. Zoals in je billen geknepen worden.”

Klop het dat de acceptatie-grens voor seksistisch gedrag in het algemeen lager is geworden? Willy van Berlo van Rutgers denkt van wel. “Mensen hebben door dat er wel degelijk wat aan de hand is. Vroeger werd het meer gebagatelliseerd.” Rutgers is het kenniscentrum voor seksualiteit dat onderzoek heeft gedaan naar grensoverschrijdend gedrag; hoevaak het voorkomt, door wie en op wat voor manier.

Van Berlo signaleert in de onderzoeksresultaten een trend waarbij overschrijdend gedrag minder wordt geaccepteerd en minder vanzelfsprekend wordt gevonden. Ze noemt de in 2016 uitgelekte Bangalijst van de Groningse studentenvereniging Vindicat en de uitspraken van Trump en Thierry Baudet als voorbeelden. Maar ook spontane acties als #zeghet (opgezet door cabaretière Anke Laterveer) en de groeiende aandacht in de media hebben bijgedragen om de stilte rondom het onderwerp te verbreken en om van de aanpak een maatschappelijke opdracht te maken. “Het wordt niet meer gekoppeld aan feminisme, het wordt breder gedragen.”

“Er bestaat bij sommige mannen het idee alsof vrouwen het leuk vinden om op gejaagd te worden”

Code van mannelijkheid

Seksistisch, maar ook homofoob gedrag, is volgens Duits het gevolg van mannen die elkaar normen opleggen van wat een man hoort te zijn en wat een man hoort te doen; stoer en macho. “Mannen die niet aan deze norm meedoen worden afgestraft. Het is een soort ‘code van mannelijkheid’. Er bestaat bij sommige mannen het idee alsof vrouwen het leuk vinden om op gejaagd te worden — je ziet het bij groepen corpsballen en bij laagopgeleide jongeren. Er is een groot verschil tussen compliment geven en agressief gedrag.”

Duits heeft zelf niet gevoel dat het uitgaansleven onveiliger is geworden. “Ik denk dat we een relatief veilig uitgaansleven hebben. Ik voel me in Amsterdam veiliger dan in andere plekken in Nederland. Dat komt doordat er altijd zoveel mensen zijn.”

Vrijplaats

Het nachtleven is bij uitstek een plek waar mensen zich vrijer voelen dan overdag. Dat vrije gevoel is sterker in nachtclubs waar mensen die uniek willen zijn de ruimte krijgen. Maar dat gevoel ontstaat niet zomaar. “Je hebt ook nachtleven met heel andere mentaliteit,” merkt Kim Tuin op, die als algemeen directeur leiding gaf aan club Trouw en (nog tot september) directeur is van Stichting NDSM-werf.

“Als je alleen maar jongens hebt die vrouwen willen neuken, wordt het heel vervelend voor meisjes”

En daar ligt de problematiek: er zijn in het nachtleven enkele plekken in de stad waar je je veilig kunt voelen, zogeheten safe spaces. Daarmee worden clubs/plekken bedoeld die zich inzetten voor een prettige en veilige omgeving waarin iedereen zichzelf vrij kan uiten. Dat begint met de visie van een club, wat weer de basis vormt voor het deurbeleid — een middel waarmee je de sfeer kunt bepalen.

“[Amsterdamse nachtclub] Roxy was zo goed door het deurbeleid,” zegt Tuin die als door host bij Chemistry zelf ook de sfeer in de club moest bewaken, “als je alleen maar jongens hebt die vrouwen willen neuken, wordt het heel vervelend voor meisjes. Dan moet je dat aanvullen met mensen die echt voor de muziek komen.”

De School wordt vaak verweten een te strenge selectie aan de deur te hebben. “Dat is nodig om balans te hebben,” verantwoord Sarah de Jong het beleid, algemeen directeur van de Amsterdamse club, die daarvoor werkzaam was bij voorloper Trouw, “je ziet dat de De School een deurbeleid heeft waardoor mensen zich heel veilig voelen.”

Volgens de geïnterviewden ligt bij de ondernemers een deel van de verantwoordelijkheid om aan een veiligere uitgaanscultuur te werken. Bijvoorbeeld door het personeel te trainen op dit thema, een duidelijk beleid tegen seksisme te ontwikkelen en daar ook naar handelen — maar ook het afschaffen van zaken binnen de uitgaanscultuur die seksisme in de hand werken. De Jong noemt ladies night als voorbeeld. “Daarmee wordt onderscheid gemaakt tussen gender. Dat duidelijke verschil voel je vervolgens in de club; het wordt een horny bedoeling. Dáár moet je een harde lijn trekken.”

Of zoiets ogenschijnlijk onschuldigs als een artiest die aan het publiek vraagt of er nog bitches in de zaal zijn. “Hoe komt het dat wij dit toch leuk vinden en dit geprogrammeerd wordt?” vraagt Tuin zich hardop af.

Verschil in mentaliteit

Volgens de geïnterviewden kom grensoverschrijdend gedrag vooral voor in feestkroegen, bar-dancings en grootschalige evenementenlocaties (ook wel oneerbiedig verhuurschuren worden genoemd); daar waar vaak geen sprake is van een eigen programmering of deurbeleid. Plekken die je in Amsterdam veel vind rondom de grote uitgaanspleinen.

Maar ook tussen de scenes lijkt er verschil te zitten in de mate waarin seksisme een probleem vormt. “Ik denk dat op veel plekken in het nachtleven seksisme en ongelijkheid regelmatig voorkomt, kijk maar naar R&B-feesten waar op de posters tieten staan,” zegt Frederique van Waning, freelance marketeer voor o.a. Amsterdam Dance Event (ADE) en Resident Advisor, “daarmee wek je een seksistisch klimaat en de indruk dat het binnen niet anders zal zijn.”

“Het is ook bewustwording: misschien vinden ze het niet fijn, maar accepteren ze het gewoon”

Herkenbaar volgens Tuin, die ook een verschil in sfeer opmerkt tussen de festivals op de NDSM-werf. “Voltt (een technofestival red.) is heel liefelijk, beetje dopey en mensen zijn meer met zichzelf bezig. Met Encore (gericht op hiphop red.) is iedereen met elkaar bezig. Er zijn daar veel rellen, allemaal haantjes, meisjes worden lastig gevallen. Het gaat veel meer over seks.”

Is dat gevolg van een verschil in mentaliteit? Jill Mathon denkt van wel. Zij was drie jaar lang de ‘storyteller’ van Mysteryland en is tegenwoordig werkzaam als redacteur bij BNN-VARA’s Spuiten en Slikken, waarvoor zij onlangs een item over seksisme heeft gemaakt. Op die reportage is ze door veel vrouwen aangesproken, en niet altijd positief. “Ze zeiden: ‘hoe moet ik anders aangesproken worden?’ Zij vinden het heel normaal dat je in je kont geknepen wordt.”

Tuin vult aan: “Of ze weten niet wat ze moeten doen. Het is ook bewustwording: misschien vinden ze het niet fijn, maar accepteren ze het gewoon. Als dat de mentaliteit is dan zijn zij heel ver vandaan van waar wij zijn, waar dat allemaal niet geaccepteerd hoeft te worden en waar je nee kan zeggen als je er geen zin in hebt.” In de aanpak van het probleem rondom grensoverschrijdend gedrag is bewustwording een belangrijk eerste stap, concludeert Tuin: “Ga praten met die mensen. Met doelgroep, met vrouwen én mannen.”

Analyse

Het is een goed teken dat er meer openheid is rondom seksisme, het is namelijk geen makkelijk onderwerp. Uit de rondetafelgesprekken is gebleken dat de geïnterviewden zich over het algemeen veilig voelen in de Amsterdamse nacht. In de club hebben ze weinig last van seksisme, maar ze vermoeden dat dat komt omdat zij in een bepaalde hoek van het nachtleven zitten waar seksisme minder voor lijkt te komen. Bewustzijn van seksisme en/of de acceptatie grens van wat als ‘normaal’ wordt gezien verschilt per scene, denken de geïnterviewden. In de urbanhoek lijkt bijvoorbeeld het seksisme meer ingesleten. De vrouwonvriendelijke rapteksten, ladies night en halfnaakte vrouwen op posters worden als voorbeelden genoemd. De bewustwording vergroten door te praten is een eerste stap in de goede richting, maareen collectieve aanpak is nodig. Ondernemers (clubeigenaren, promotors, uitbaters) en de overheid moeten daarbij ook hun verantwoordelijkheid nemen.